De vlieger en de VOC

Het boek De vliegerende Hollander begint met de eerste afbeelding van de vlieger zoals we die nu kennen in Nederland. Deze afbeelding is een prent uit 1618 afkomstig uit Middelburg. Dit is geen toeval, volgens Leemans en Johannes. Het was namelijk de periode waarin de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) net was opgericht en steeds meer nieuwe kennis over het ‘Verre Oosten’ binnenkwam via de reizen van de VOC-schepen.

Middelburg was na Amsterdam de belangrijkste havenstad voor VOC-schepen die naar Azië voeren. Tijdens die tijd was er in Europa al wel geschreven over vliegers, maar door de contacten met Azië werden ze veel bekender en verschenen er ook afbeeldingen van vliegers. Volgens Johannes: “Dat kwam doordat de VOC-reizen en de handelscontacten met Azië de kennis over vliegers in Europa versterkten.”

Een belangrijk verschil tussen het gebruik van vliegers in Azië en in Europa blijkt uit de afbeeldingen en de praktijk. Leemans legt uit: “In Azië werden vliegers vooral door volwassenen gebruikt, voor praktische doeleinden zoals vissen op de Molukken, maar ook voor ceremonies en militaire doeleinden. In Nederland werd de vlieger echter meteen vooral kinderspeelgoed, en dat is het nog lang gebleven.”

Aanvullend kan worden vermeld dat de vlieger in Europa later ook werd ontwikkeld tot een populair recreatief en sportief gebruik, en dat de technieken uit Azië daar een grote invloed op hebben gehad. De introductie van de vlieger in Europa markeerde het begin van een nieuwe vorm van spelen en vermaak, die zich verder ontwikkelde tot een wereldwijde hobby en sport.